CBSE Class 7 — Notes, Chapters & Practice Quizzes
Every Class 7 chapter, made friendly — notes with pictures, key words, and a quiz for each chapter.
10 questions · instant score · weak-chapter diagnosis

Students preparing for CBSE Class 7 Annual Assessment
View allChapter 12: वीराङ्गना पन्नाधायाClass 7 Sanskrit — summary, notes, extra questions & NCERT solutions
The story in short
यह पाठ राजस्थान की वीराङ्गना पन्नाधाया के अद्वितीय त्याग तथा राष्ट्रनिष्ठा की ऐतिहासिक गाथा है। पाठ का आरम्भ इस भाव से होता है कि यह भारतभूमि वीरों तथा त्यागियों की भूमि है, जिसमें महिलाओं का प्रभूत योगदान रहा है। सोलहवीं शताब्दी में मेवाड़ के महाराणा सङ्ग्रामसिंह के दो पुत्र थे — विक्रमादित्य तथा उदयसिंह। बनवीर ने छल से विक्रमादित्य को मारकर मेवाड़ का शासन हड़प लिया और सोचा कि वह अकेला उत्तराधिकारी रहे — इसलिए उसने उदयसिंह को भी मारने का कुचक्र रचा। यह जानकर धाय (दाई) पन्नाधाया ने उदयसिंह के स्थान पर अपने ही पुत्र चन्दन को सुला दिया; बनवीर ने सोते हुए चन्दन को उदयसिंह समझकर मार डाला। पन्नाधाया ने "व्यक्तिहित नहीं, राष्ट्रहित ही श्रेष्ठ है" — इस विवेक से अपने पुत्र का बलिदान देकर मेवाड़ का भावी राजा बचा लिया। आगे चलकर उदयसिंह ने बनवीर को हराकर राज्य पाया और उसी का पुत्र पराक्रमी महाराणा प्रताप हुआ — "यदि पन्नाधाया न होती तो राणाप्रताप कहाँ से होते"। पाठ शौर्य, राष्ट्रभक्ति तथा कर्तव्यनिष्ठा सिखाता है। व्याकरण-दृष्टि से यह लङ्-लकार (भूतकाल) तथा सन्धि सिखाता है।
The story in 6 beats
- 1भारतभूमि वीरों और त्यागियों की भूमि है, और पन्नाधाया राजस्थान की एक महान वीराङ्गना मानी जाती है।
- 2मेवाड़ में महाराणा सङ्ग्रामसिंह के पुत्र विक्रमादित्य और उदयसिंह होते हैं, और बनवीर राज्य पर अधिकार कर लेता है।
- 3बनवीर सोचता है कि उदयसिंह भी मर जाए, ताकि उसका कोई प्रतिस्पर्धी न रहे।
- 4पन्नाधाया कुतन्त्र जानकर उदयसिंह के स्थान पर अपने पुत्र चन्दन को शय्या पर सुला देती है।
- 5बनवीर चन्दन को उदयसिंह समझकर मार देता है, और पन्नाधाया राष्ट्रहित को अपने हित से ऊपर रखती है।
- 6बाद में उदयसिंह राजा बनता है, उससे महाराणा प्रताप होता है, और पन्नाधाया का त्याग अमर हो जाता है।
Characters & key ideas
Word meanings · शब्दार्थ
Extra questions & answers (board-style)
१. अधः प्रदत्तानां प्रश्नानाम् एकपदेन उत्तरं लिखन्तु—
२. अधः प्रदत्तानां प्रश्नानां पूर्णवाक्येन उत्तरं लिखन्तु—
३. उदाहरणानुसारम् उचितैः पदैः रिक्तस्थानानि पूरयन्तु—
४. वाक्यानि पठित्वा उदाहरणानुसारं वचनपरिवर्तनं कुर्वन्तु—
५. उदाहरणानुसारं रेखाङ्कितानि पदानि आश्रित्य प्रश्ननिर्माणं कुर्वन्तु—
६. उदाहरणानुसारम् अधः प्रदत्तानां पदानां सन्धिं कुर्वन्तु—
७. उदाहरणानुसारम् अधः प्रदत्तानि वाक्यानि वर्तमानकाले (लट्-लकारे) परिवर्तयन्तु—
परियोजनाकार्यम्
Explore interactively
Keyboard: ← → to move · Space to flip
Practice quiz · वीराङ्गना पन्नाधाया
Score on this chapter, climb the leaderboard, and get an AI diagnosis of your mistakes.
Dual AI-verified questions Real exam pattern 1 free quiz, then ₹9 per quiz — or all at once for up to 30% less
वीराङ्गना पन्नाधाया
Start hereInstant score, answer review and weak-topic diagnosis

