CBSE · NCERT syllabus

CBSE Class 7 — Notes, Chapters & Practice Quizzes

Every Class 7 chapter, made friendly — notes with pictures, key words, and a quiz for each chapter.

6 subjects 77 chapters 82 practice quizzes NCERT syllabus
119 quiz attempts so far Dual AI-verified questions 10 quizzes free, then ₹9 per quiz

10 questions · instant score · weak-chapter diagnosis

Class 7 students learning
01 Choose a chapter02 Revise key ideas03 Test recall

Students preparing for CBSE Class 7 Annual Assessment

View all
Sanskrit · 15 chapters
Summary, key terms, extra questions with answers and a practice quiz with AI diagnosis for each.

Chapter 14: परिशिष्टम् १ — शब्दरूपाणिClass 7 Sanskrit — summary, notes, extra questions & MCQ quiz

Try one from this chapter
"अजन्त" शब्द किसे कहते हैं?

The story in short

यह प्रथम परिशिष्ट (परिशिष्टम् १) संस्कृत के प्रमुख शब्दरूपों (विभक्ति-तालिकाओं) का संग्रह है, जो पुस्तक के पाठों में प्रयुक्त शब्दों का सन्दर्भ-कोश का काम करता है। "अजन्त" (जिनके अन्त में स्वर हो) शब्दों को लिंग के अनुसार बाँटा गया है। पुंलिंग में अकारान्त (देव, राम), इकारान्त (कवि, हरि), उकारान्त (शम्भु, गुरु) तथा ऋकारान्त (पितृ, नेतृ) शब्दों के सातों विभक्तियों तथा सम्बोधन के रूप दिए गए हैं। स्त्रीलिंग में आकारान्त (माला, रमा), इकारान्त (मति, कीर्ति), ईकारान्त (नदी, गौरी), उकारान्त (धेनु) तथा ऋकारान्त (मातृ) शब्दरूप हैं। नपुंसकलिंग में अकारान्त (फल, मित्र) शब्दरूप हैं। साथ ही सर्वनाम-शब्दों — तद् (वह), एतद् (यह), किम् (कौन/क्या) के तीनों लिंगों के रूप तथा अस्मद् (मैं/हम) व युष्मद् (तू/तुम) के रूप भी दिए गए हैं। यह परिशिष्ट कोई कथा नहीं, अपितु अभ्यास तथा सन्दर्भ के लिए व्याकरण-तालिका है, जिससे छात्र किसी भी शब्द का सही विभक्ति-रूप पहचान सके।

अजन्त पुंलिंग शब्दरूप (देव, कवि, शम्भु, पितृ)अजन्त स्त्रीलिंग शब्दरूप (माला, मति, नदी, मातृ)नपुंसकलिंग शब्दरूप (फल, मित्र)सर्वनाम — तद्, एतद्, किम्अस्मद् तथा युष्मद् के रूप

Characters & key ideas

अजन्ताःजिन शब्दों के अन्त में स्वर (अच्) हो — अकारान्त, इकारान्त, उकारान्त आदि।
अकारान्त पुंलिंग"देव", "राम" आदि; प्रथमा देवः-देवौ-देवाः, द्वितीया देवम्-देवौ-देवान्।
ईकारान्त स्त्रीलिंग"नदी", "गौरी" आदि; प्रथमा नदी-नद्यौ-नद्यः, सम्बोधन हे नदि!।
नपुंसकलिंग"फल", "मित्र" आदि; प्रथमा-द्वितीया एकवचन समान (फलम्), बहुवचन फलानि।
सर्वनाम तद्/एतद्/किम्वह/यह/कौन — तीनों लिंगों में भिन्न रूप (सः-सा-तत्, कः-का-किम्)।
अस्मद्/युष्मद्उत्तमपुरुष (अहम्-आवाम्-वयम्) तथा मध्यमपुरुष (त्वम्-युवाम्-यूयम्) सर्वनाम।

Extra questions & answers (board-style)

Explore interactively

Key-term flashcards
Flip cards · mark known · keyboard ← → and Space
6 cards
Term1 / 6
अजन्ताः
Tap to reveal
Meaning1 / 6
जिन शब्दों के अन्त में स्वर (अच्) हो — अकारान्त, इकारान्त, उकारान्त आदि।
Tap to flip back
Tap card to flip

Keyboard: ← → to move · Space to flip

Practice quiz · परिशिष्टम् १ — शब्दरूपाणि

Score on this chapter, climb the leaderboard, and get an AI diagnosis of your mistakes.

Dual AI-verified questions Real exam pattern 1 free quiz, then ₹9 per quiz — or all at once for up to 30% less

#1

परिशिष्टम् १ — शब्दरूपाणि

Start here
Sanskrit 10 Qs · ~10 min

Instant score, answer review and weak-topic diagnosis