CBSE · NCERT syllabus

CBSE Class 7 — Notes, Chapters & Practice Quizzes

Every Class 7 chapter, made friendly — notes with pictures, key words, and a quiz for each chapter.

6 subjects 77 chapters 82 practice quizzes NCERT syllabus
119 quiz attempts so far Dual AI-verified questions 10 quizzes free, then ₹9 per quiz

10 questions · instant score · weak-chapter diagnosis

Class 7 students learning
01 Choose a chapter02 Revise key ideas03 Test recall

Students preparing for CBSE Class 7 Annual Assessment

View all
Sanskrit · 15 chapters
Summary, key terms, extra questions with answers and a practice quiz with AI diagnosis for each.

Chapter 1: वन्दे भारतमातरम्Class 7 Sanskrit — summary, notes, extra questions & NCERT solutions

Try one from this chapter
"वन्दे मातरम्" गीत किस उपन्यास में संकलित है?

The story in short

यह प्रथम पाठ संवाद-शैली में लिखा गया है, जिसमें माता अपने पुत्र-पुत्री को "वन्दे मातरम्" गीत तथा राष्ट्रध्वज का महत्त्व समझाती है। पाठ बताता है कि "वन्दे मातरम्" गीत बंकिमचन्द्र चट्टोपाध्याय द्वारा रचित उपन्यास "आनन्दमठ" में संकलित है, यह संस्कृत तथा बाङ्ग्ला दोनों भाषाओं में है, और इसमें भारतमाता के सुन्दर स्वरूप का वर्णन है। आगे पाठ भारतमाता की महिमा का चित्रण करता है — हिमालय उसके मस्तक पर मुकुट के समान शोभित है, समुद्र उसके चरण प्रक्षालित करता है, गंगा-यमुना आदि पवित्र नदियाँ तथा अयोध्या-काशी-मथुरा जैसे तीर्थक्षेत्र इसी भूमि पर हैं। पाठ का दूसरा भाग तिरंगे झंडे का प्रतीकात्मक अर्थ समझाता है — केशर वर्ण त्याग-शौर्य का (जयतु सैनिकः), हरित वर्ण किसानों की समृद्धि का (जयतु कृषकः), श्वेत वर्ण शान्ति-सत्य तथा वैज्ञानिकों का (जयतु वैज्ञानिकः), और मध्य का नीला धर्मचक्र (२४ अरे) निरन्तर कर्तव्यपथ पर चलते रहने का सन्देश देता है। अन्त में सभी बालक भारतभक्ति का गीत गाते हैं।

The story in 6 beats

  1. 1बालकौ मातरं पृच्छतः यत् ‘वन्दे मातरम्’ गीतस्य अर्थः, रचयिता, भाषा च का अस्ति।
  2. 2माता कथयति यत् एतत् गीतं बङ्किमचन्द्रचट्टोपाध्यायेन लिखितम्, संस्कृत-बाङ्ग्ला भाषयोः अस्ति, भारतमातुः वर्णनं करोति।
  3. 3ततः भारतमातुः माहात्म्यं, हिमालयः, समुद्रः, पर्वताः, नद्यः, तीर्थक्षेत्राणि च सुन्दररूपेण वर्ण्यन्ते।
  4. 4माता वदति यत् स्वतन्त्रतायाः आन्दोलने एतत् गीतं मन्त्रवत् गीयते स्म, अद्यापि प्रेरणां ददाति।
  5. 5अनन्तरं त्रिवर्णध्वजस्य केशर, हरित, श्वेत वर्णानां तथा धर्मचक्रस्य सन्देशः सरलरूपेण बोध्यते।
  6. 6अन्ते सर्वे भारतभक्ताः भूत्वा भारतमातुः वन्दनं कुर्वन्ति तथा एकं देशभक्तिगीतं गायन्ति।
"वन्दे मातरम्" गीत — रचना तथा इतिहासभारतमाता का स्वरूप-वर्णनराष्ट्रध्वज (तिरंगा) के वर्णों का प्रतीकार्थधर्मचक्र तथा उसके २४ अरे का सन्देशविभक्ति-परिचय (प्रथमा, द्वितीया आदि)

Characters & key ideas

वन्देप्रणाम करता/करती हूँ — आदरपूर्वक नमन; "वन्द्" धातु से उत्तमपुरुष एकवचन।
मकुटरूपेणकिरीट (मुकुट) के रूप में; तृतीया विभक्ति का प्रयोग — हिमालय भारतमाता के मस्तक पर मुकुट जैसा।
रत्नाकरःसमुद्र (रत्नों की खान); पाठ में यही भारतमाता के चरण प्रक्षालित करता है।
धर्मचक्रम्झंडे के मध्य नीला चक्र, जिसमें २४ अरे (तीलियाँ) हैं; निरन्तर कर्तव्यपथ पर चलने का प्रतीक।
सूचकःबोधक, संकेत करने वाला; जैसे केशरवर्णः त्यागशौर्यस्य सूचकः।
सस्यश्यामलाउपजों (फसलों) से हरी-भरी; हरित वर्ण भारतभूमि की समृद्धि का द्योतक।

Word meanings · शब्दार्थ

जिज्ञासा
जानने की इच्छा
उपन्यासम्
बड़ी कथा के रूप का ग्रन्थ
स्वरूपस्य
रूप के
माहात्म्यम्
महिमा, महत्त्व
मुकुटरूपेण
मुकुट के रूप में
रत्नाकरः
समुद्र
तीर्थक्षेत्राणि
पवित्र तीर्थस्थान
विराजन्ते
शोभित होते हैं
स्वेदबिन्दुभिः
पसीने की बूँदों से
सस्यश्यामला
फसलों से हरी-भरी
धवलं यशः
उज्ज्वल कीर्ति
कर्तव्यपथे
कर्तव्य के मार्ग पर

Extra questions & answers (board-style)

१. अधः प्रदत्तानां प्रश्नानाम् एकपदेन पदद्वयेन वा उत्तरं लिखन्तु —

२. अधः प्रदत्तानां प्रश्नानां पूर्णवाक्येन उत्तरं लिखन्तु —

३. रेखाङ्कितानि पदानि आश्रित्य उदाहरणानुसारं प्रश्ननिर्माणं कुर्वन्तु —

४. अधः प्रदत्तानां शब्दानाम् उदाहरणानुसारं रिक्तस्थानेषु रूपाणि लिखन्तु —

५. अधः प्रदत्तानि वाक्यानि पठित्वा मातृभाषायां / प्रान्तीयभाषायाम् / आङ्ग्लभाषायां वा अनुवादं कुर्वन्तु —

६. अधः प्रदत्तानां शब्दानाम् उदाहरणानुसारं विभक्तिं वचनं च लिखन्तु —

७. पाठे प्रयुक्तानि क्रियापदानि रिक्तस्थानेषु लिखन्तु —

८. अधः प्रदत्तानां क्रियापदानां त्रिषु पुरुषेषु त्रिषु वचनेषु च लट्-लकारस्य रूपाणि लिखन्तु —

परियोजनाकार्यम्

Explore interactively

Key-term flashcards
Flip cards · mark known · keyboard ← → and Space
6 cards
Term1 / 6
वन्दे
Tap to reveal
Meaning1 / 6
प्रणाम करता/करती हूँ — आदरपूर्वक नमन; "वन्द्" धातु से उत्तमपुरुष एकवचन।
Tap to flip back
Tap card to flip

Keyboard: ← → to move · Space to flip

Practice quiz · वन्दे भारतमातरम्

Score on this chapter, climb the leaderboard, and get an AI diagnosis of your mistakes.

Dual AI-verified questions Real exam pattern 1 free quiz, then ₹9 per quiz — or all at once for up to 30% less

#1

वन्दे भारतमातरम्

Start here
Sanskrit 10 Qs · ~10 min

Instant score, answer review and weak-topic diagnosis

7.3/10avg score
10/10best