आलस्यं हि मनुष्याणां शरीरस्थः महान् रिपुः — Class 6 Sanskrit
दीपकम् · Chapter 14
CBSE Class 6 community
View all
5- Mathematics
- Science
- + 3 more
- Space weighted by chapter size
- Charts from the book's own data
- Traps corrected
- Space weighted by chapter size
- Charts from the book's own data
- Traps corrected
- Space weighted by chapter size
- Charts from the book's own data
- Traps corrected
- Space weighted by chapter size
- Charts from the book's own data
- Traps corrected
- Space weighted by chapter size
- Charts from the book's own data
- Traps corrected
Chapter summary
The story in steps
- माता बालक को बताती है कि अवकाश विद्यालय का है, स्वाध्याय का नहीं, इसलिए परिश्रम करना चाहिए।
- माता समझाती है कि परिश्रम से ही सफलता मिलती है और आलस्य मनुष्य का शत्रु है।
- एक गाँव में एक दृढ़काय युवक भिक्षाटन करता है और लोगों से दान माँगता है।
- एक दिन एक धनिक आता है और भिक्षुक से पूछता है कि वह क्या चाहता है।
- धनिक उसके पाँव और हाथ खरीदने की बात कहकर समझाता है कि उसके शरीर के अंग बहुत मूल्यवान हैं।
- भिक्षुक भिक्षाटन छोड़ देता है और परिश्रम से धन कमाकर सम्मान के साथ जीवन बिताने लगता है।
Key ideas & terms
- आलस्यम्
- सुस्ती; "मनुष्याणां शरीरस्थः महान् रिपुः" — मनुष्य का सबसे बड़ा शत्रु।
- उद्यमसमः बन्धुः
- उद्यम (परिश्रम) के समान कोई बन्धु नहीं; जिसे करके कोई दुःखी नहीं होता।
- द्वितीयाविभक्तिः
- कर्म कारक की विभक्ति — जैसे ग्रामम्, बालकम्, फलम्, नदीम्।
- भिक्षाटनम्
- भीख के लिए घूमना; कथा के आरम्भ में युवक का कार्य।
- दृढकायः
- दृढ़ शरीर वाला; कथा का हृष्ट-पुष्ट भिक्षुक।
- धनार्जनम्
- धन कमाना; परिश्रम से धन अर्जित करना।
शब्दार्थ · Word meanings
- उत्तीर्णः
- पास हुआ
- सफलताम्
- कामयाबी
- भिक्षाटनम्
- भीख माँगने के लिए घूमना
- दरिद्रः
- बहुत गरीब
- प्रभूतं धनम्
- बहुत सारा धन
- सविनयम्
- विनम्रता से
- दुर्बलम्
- निर्बल
- उद्यमसमः
- परिश्रम के समान
- निराकृतवान्
- अस्वीकार किया
- त्यक्त्वा
- छोड़कर
- धनार्जनम्
- धन कमाना
- सगौरवम्
- सम्मान के साथ
Extra questions & answers
आलस्य को किसके समान कहा गया है?
आलस्य को मनुष्य के शरीर में स्थित सबसे बड़े शत्रु (महान् रिपु) के समान कहा गया है।
उद्यम के समान कौन-सा बन्धु नहीं है?
उद्यम (परिश्रम) के समान कोई बन्धु नहीं है, जिसे करके कोई दुःखी नहीं होता।
कथा का भिक्षुक कैसा था?
कथा का भिक्षुक उन्नत, दृढ़कायी (हृष्ट-पुष्ट) युवक था, फिर भी भिक्षाटन करता था।
धनिक भिक्षुक से क्या खरीदना चाहता है?
धनिक भिक्षुक के शरीर के अंगों (पाद, हस्त आदि) को सहस्राधिक रूपयों में खरीदना चाहता है।
भिक्षुक अपने अंग क्यों नहीं देता?
क्योंकि अंगों के बिना वह चल नहीं सकता, भिक्षा ग्रहण नहीं कर सकता — अतः वह इनकार करता है।
धनिक भिक्षुक को क्या समझाता है?
धनिक समझाता है कि उसके पास सहस्राधिक मूल्य के अंग पहले से हैं, अतः उसे दुर्बल न मानकर परिश्रम करना चाहिए।
कथा के अन्त में भिक्षुक क्या करता है?
भिक्षुक भिक्षाटन त्यागकर परिश्रम से धनार्जन कर सगौरव जीवन-यापन करने लगता है।
द्वितीया-विभक्ति किस कारक की होती है?
द्वितीया-विभक्ति कर्म कारक की होती है।
"ग्राम" शब्द के द्वितीया तीनों वचन रूप क्या हैं?
ग्रामम् (एकवचन), ग्रामौ (द्विवचन), ग्रामान् (बहुवचन)।
"नदी" शब्द का द्वितीया एकवचन रूप क्या है?
"नदी" शब्द का द्वितीया एकवचन रूप "नदीम्" है।
वयम् अभ्यासं कुर्मः
१. अधोलिखितानां प्रश्नानाम् एकपदेन उत्तराणि यच्छन्तु — (क) भिक्षुकः किं करोति स्म ?
भिक्षुकः भिक्षाटनं करोति स्म। यद्यपि सः उन्नतः दृढकायः युवकः आसीत् तथापि सः मार्गे जनेभ्यः भिक्षां याचते स्म।
१. अधोलिखितानां प्रश्नानाम् एकपदेन उत्तराणि यच्छन्तु — (ख) कदाचित् तेन मार्गेण कः आगच्छति ?
कदाचित् तेन मार्गेण कश्चित् धनिकः आगच्छति।
१. अधोलिखितानां प्रश्नानाम् एकपदेन उत्तराणि यच्छन्तु — (ग) भिक्षुकः धनिकात् किम् इच्छति ?
भिक्षुकः धनिकात् प्रभूतं धनम् इच्छति। सः सविनयं कथयति यत् सः अतीव दरिद्रः अस्ति।
१. अधोलिखितानां प्रश्नानाम् एकपदेन उत्तराणि यच्छन्तु — (घ) धनिकः भिक्षुकात् किं याचितवान् ?
धनिकः भिक्षुकात् तस्य शरीराङ्गानि याचितवान्। प्रथमं सः सहस्रं रूप्यकाणि दत्त्वा पादौ याचितवान्, ततः पञ्चसहस्रं रूप्यकाणि दत्त्वा हस्तौ याचितवान्, एवमेव सहस्राधिकैः रूप्यकैः अन्यानि अङ्गानि क्रेतुम् इष्टवान्।
१. अधोलिखितानां प्रश्नानाम् एकपदेन उत्तराणि यच्छन्तु — (ङ) सौभाग्येन वयं किं प्राप्तवन्तः ?
सौभाग्येन वयं मानवजन्म प्राप्तवन्तः। धनिकः कथयति यत् मानवजन्मनः सफलतायै प्रयत्नः करणीयः।
२. अधोलिखितानां प्रश्नानाम् उत्तराणि ‘आम्’ अथवा ‘न’ इति पदेन लिखन्तु — यथा – ग्रामे कश्चन भिक्षुकः आसीत्।
आम्।
२. अधोलिखितानां प्रश्नानाम् उत्तराणि ‘आम्’ अथवा ‘न’ इति पदेन लिखन्तु — (क) भिक्षुकः उन्नतः दृढकायः च आसीत्।
आम्। पाठे उक्तम् यत् सः उन्नतः दृढकायः युवकः आसीत्।
२. अधोलिखितानां प्रश्नानाम् उत्तराणि ‘आम्’ अथवा ‘न’ इति पदेन लिखन्तु — (ख) जनाः तस्मै दण्डं यच्छन्ति।
न। जनाः तस्मै धनं यच्छन्ति, केचन च तर्जयन्ति, न तु दण्डं यच्छन्ति।
२. अधोलिखितानां प्रश्नानाम् उत्तराणि ‘आम्’ अथवा ‘न’ इति पदेन लिखन्तु — (ग) भिक्षुकः प्रभूतं धनम् इच्छति।
आम्। सः धनिकं वदति यत् सः प्रभूतं धनम् इच्छति।
२. अधोलिखितानां प्रश्नानाम् उत्तराणि ‘आम्’ अथवा ‘न’ इति पदेन लिखन्तु — (घ) भिक्षुकः धनिकाय पादौ ददाति।
न। भिक्षुकः वदति विना पादौ कथं चलामि इति, सः पादौ दातुं निराकृतवान्।
२. अधोलिखितानां प्रश्नानाम् उत्तराणि ‘आम्’ अथवा ‘न’ इति पदेन लिखन्तु — (ङ) भिक्षुकः भिक्षाटनं त्यजति।
आम्। तस्मात् दिनात् सः भिक्षाटनं त्यक्त्वा परिश्रमेण धनार्जनं कृत्वा सगौरवं जीवनयापनम् आरब्धवान्।
३. अधोलिखितेषु वाक्येषु द्वितीयाविभक्तेः शब्दानां द्विवचने परिवर्तनं कृत्वा वाक्यानि लिखन्तु — यथा– चन्द्रशेखरः लेखं लिखति।
चन्द्रशेखरः लेखौ लिखति।
३. अधोलिखितेषु वाक्येषु द्वितीयाविभक्तेः शब्दानां द्विवचने परिवर्तनं कृत्वा वाक्यानि लिखन्तु — (क) आपणिकः अङ्कनीं ददाति।
आपणिकः अङ्कन्यौ ददाति।
३. अधोलिखितेषु वाक्येषु द्वितीयाविभक्तेः शब्दानां द्विवचने परिवर्तनं कृत्वा वाक्यानि लिखन्तु — (ख) मातामही कथां श्रावयति।
मातामही कथे श्रावयति।
३. अधोलिखितेषु वाक्येषु द्वितीयाविभक्तेः शब्दानां द्विवचने परिवर्तनं कृत्वा वाक्यानि लिखन्तु — (ग) सैनिकः मां रक्षति।
सैनिकः आवाम् रक्षति।
३. अधोलिखितेषु वाक्येषु द्वितीयाविभक्तेः शब्दानां द्विवचने परिवर्तनं कृत्वा वाक्यानि लिखन्तु — (घ) कृष्णः कन्दुकं गृह्णाति।
कृष्णः कन्दुकौ गृह्णाति।
३. अधोलिखितेषु वाक्येषु द्वितीयाविभक्तेः शब्दानां द्विवचने परिवर्तनं कृत्वा वाक्यानि लिखन्तु — (ङ) छात्रः श्लोकं पठति।
छात्रः श्लोकौ पठति।
४. चित्रं दृष्ट्वा द्वितीयाविभक्तेः वाक्यानि रचयन्तु — बालिकाः ............................ गच्छन्ति।
बालिकाः विद्यालयं गच्छन्ति।
४. चित्रं दृष्ट्वा द्वितीयाविभक्तेः वाक्यानि रचयन्तु — पक्षिणः ............................ खादन्ति।
पक्षिणः फलानि खादन्ति।
४. चित्रं दृष्ट्वा द्वितीयाविभक्तेः वाक्यानि रचयन्तु — शिक्षकः ............................ पाठयति।
शिक्षकः छात्रान् पाठयति।
४. चित्रं दृष्ट्वा द्वितीयाविभक्तेः वाक्यानि रचयन्तु — नर्तकी ............................ धरति।
नर्तकी शाटिकां धरति।
४. चित्रं दृष्ट्वा द्वितीयाविभक्तेः वाक्यानि रचयन्तु — अहं ............................ स्वीकरोमि।
अहं पुस्तकं स्वीकरोमि।
५. कोष्ठके विद्यमानानां शब्दानां द्वितीयाविभक्तेः एकवचनरूपेण सह वाक्यानि लिखन्तु — यथा– भक्तः (देव) नमति।
भक्तः देवं नमति।
५. कोष्ठके विद्यमानानां शब्दानां द्वितीयाविभक्तेः एकवचनरूपेण सह वाक्यानि लिखन्तु — (क) छात्राः (ग्रन्थ) पठन्ति।
छात्राः ग्रन्थं पठन्ति।
५. कोष्ठके विद्यमानानां शब्दानां द्वितीयाविभक्तेः एकवचनरूपेण सह वाक्यानि लिखन्तु — (ख) बालकाः (कथा) लिखन्ति।
बालकाः कथां लिखन्ति।
५. कोष्ठके विद्यमानानां शब्दानां द्वितीयाविभक्तेः एकवचनरूपेण सह वाक्यानि लिखन्तु — (ग) रमा (लेखनी) क्रीणाति।
रमा लेखनीं क्रीणाति।
५. कोष्ठके विद्यमानानां शब्दानां द्वितीयाविभक्तेः एकवचनरूपेण सह वाक्यानि लिखन्तु — (घ) शिक्षकः (अस्मद्) पाठयति।
शिक्षकः माम् पाठयति।
५. कोष्ठके विद्यमानानां शब्दानां द्वितीयाविभक्तेः एकवचनरूपेण सह वाक्यानि लिखन्तु — (ङ) अर्जुनः (नदी) पश्यति।
अर्जुनः नदीं पश्यति।
५. कोष्ठके विद्यमानानां शब्दानां द्वितीयाविभक्तेः एकवचनरूपेण सह वाक्यानि लिखन्तु — (च) पितामही (रजनी) आह्वयति।
पितामही रजनीम् आह्वयति।
५. कोष्ठके विद्यमानानां शब्दानां द्वितीयाविभक्तेः एकवचनरूपेण सह वाक्यानि लिखन्तु — (छ) अहं (युष्मद्) नमस्करोमि।
अहं त्वाम् नमस्करोमि।
५. कोष्ठके विद्यमानानां शब्दानां द्वितीयाविभक्तेः एकवचनरूपेण सह वाक्यानि लिखन्तु — (ज) कृषकः (क्षेत्र) कर्षति।
कृषकः क्षेत्रं कर्षति।
५. कोष्ठके विद्यमानानां शब्दानां द्वितीयाविभक्तेः एकवचनरूपेण सह वाक्यानि लिखन्तु — (झ) पर्यटकः (कन्याकुमारी) गच्छति।
पर्यटकः कन्याकुमारीं गच्छति।
५. कोष्ठके विद्यमानानां शब्दानां द्वितीयाविभक्तेः एकवचनरूपेण सह वाक्यानि लिखन्तु — (ञ) चित्रकारः (चित्र) रचयति।
चित्रकारः चित्रं रचयति।
६. द्वितीयाविभक्तेः एकवचनशब्दानां बहुवचने परिवर्तनं कृत्वा वाक्यानि रचयन्तु — यथा– वयं सुभाषितं वदामः।
वयं सुभाषितानि वदामः।
६. द्वितीयाविभक्तेः एकवचनशब्दानां बहुवचने परिवर्तनं कृत्वा वाक्यानि रचयन्तु — (क) अरुणः दूरवाणीं नयति।
अरुणः दूरवाणीः नयति।
६. द्वितीयाविभक्तेः एकवचनशब्दानां बहुवचने परिवर्तनं कृत्वा वाक्यानि रचयन्तु — (ख) पिता लेखनीम् आनयति।
पिता लेखनीः आनयति।
६. द्वितीयाविभक्तेः एकवचनशब्दानां बहुवचने परिवर्तनं कृत्वा वाक्यानि रचयन्तु — (ग) जननी पाकं पचति।
जननी पाकान् पचति।
६. द्वितीयाविभक्तेः एकवचनशब्दानां बहुवचने परिवर्तनं कृत्वा वाक्यानि रचयन्तु — (घ) मातामहः मां बोधयति।
मातामहः अस्मान् बोधयति।
६. द्वितीयाविभक्तेः एकवचनशब्दानां बहुवचने परिवर्तनं कृत्वा वाक्यानि रचयन्तु — (ङ) अग्रजा त्वाम् आह्वयति।
अग्रजा युष्मान् आह्वयति।
७. अधः प्रदत्तं चित्रं दृष्ट्वा द्वितीयाविभक्तेः प्रयोगं कृत्वा दश वाक्यानि रचयन्तु — (क)
बालकाः कन्दुकं क्षिपन्ति।
७. अधः प्रदत्तं चित्रं दृष्ट्वा द्वितीयाविभक्तेः प्रयोगं कृत्वा दश वाक्यानि रचयन्तु — (ख)
बालकाः जालं प्रति कन्दुकं पातयन्ति।
७. अधः प्रदत्तं चित्रं दृष्ट्वा द्वितीयाविभक्तेः प्रयोगं कृत्वा दश वाक्यानि रचयन्तु — (ग)
योगाचार्यः छात्रान् योगं पाठयति।
७. अधः प्रदत्तं चित्रं दृष्ट्वा द्वितीयाविभक्तेः प्रयोगं कृत्वा दश वाक्यानि रचयन्तु — (घ)
बालिकाः पुस्तकानि पठन्ति।
७. अधः प्रदत्तं चित्रं दृष्ट्वा द्वितीयाविभक्तेः प्रयोगं कृत्वा दश वाक्यानि रचयन्तु — (ङ)
बालिकाः भोजनं कुर्वन्ति।
७. अधः प्रदत्तं चित्रं दृष्ट्वा द्वितीयाविभक्तेः प्रयोगं कृत्वा दश वाक्यानि रचयन्तु — (च)
विद्यालयः पुष्पाणि धारयति।
७. अधः प्रदत्तं चित्रं दृष्ट्वा द्वितीयाविभक्तेः प्रयोगं कृत्वा दश वाक्यानि रचयन्तु — (छ)
छात्राः सङ्गणकं पश्यन्ति।
७. अधः प्रदत्तं चित्रं दृष्ट्वा द्वितीयाविभक्तेः प्रयोगं कृत्वा दश वाक्यानि रचयन्तु — (ज)
बालकः वृक्षान् पश्यति।
७. अधः प्रदत्तं चित्रं दृष्ट्वा द्वितीयाविभक्तेः प्रयोगं कृत्वा दश वाक्यानि रचयन्तु — (झ)
शिक्षिका बालिकाः पाठयति।
७. अधः प्रदत्तं चित्रं दृष्ट्वा द्वितीयाविभक्तेः प्रयोगं कृत्वा दश वाक्यानि रचयन्तु — (ञ)
अहं विद्यालयं गच्छामि।
योग्यताविस्तरः
२. उदाहरणानुसारम् अधोलिखितानां पदानां द्वितीयाविभक्तेः रूपाणि लिखन्तु अवगच्छन्तु च — आसन्दः – ...............
आसन्दम्
२. उदाहरणानुसारम् अधोलिखितानां पदानां द्वितीयाविभक्तेः रूपाणि लिखन्तु अवगच्छन्तु च — पूजा – ...............
पूजाम्
२. उदाहरणानुसारम् अधोलिखितानां पदानां द्वितीयाविभक्तेः रूपाणि लिखन्तु अवगच्छन्तु च — लेखनी – ...............
लेखनीम्
२. उदाहरणानुसारम् अधोलिखितानां पदानां द्वितीयाविभक्तेः रूपाणि लिखन्तु अवगच्छन्तु च — नगरम् – ...............
नगरम्
२. उदाहरणानुसारम् अधोलिखितानां पदानां द्वितीयाविभक्तेः रूपाणि लिखन्तु अवगच्छन्तु च — धनिकौ – ...............
धनिकौ
२. उदाहरणानुसारम् अधोलिखितानां पदानां द्वितीयाविभक्तेः रूपाणि लिखन्तु अवगच्छन्तु च — कविते – ...............
कविते
२. उदाहरणानुसारम् अधोलिखितानां पदानां द्वितीयाविभक्तेः रूपाणि लिखन्तु अवगच्छन्तु च — जननी – ...............
जननीम्
२. उदाहरणानुसारम् अधोलिखितानां पदानां द्वितीयाविभक्तेः रूपाणि लिखन्तु अवगच्छन्तु च — पुष्पे – ...............
पुष्पे
२. उदाहरणानुसारम् अधोलिखितानां पदानां द्वितीयाविभक्तेः रूपाणि लिखन्तु अवगच्छन्तु च — पादाः – ...............
पादान्
२. उदाहरणानुसारम् अधोलिखितानां पदानां द्वितीयाविभक्तेः रूपाणि लिखन्तु अवगच्छन्तु च — नासिका – ...............
नासिकाम्
२. उदाहरणानुसारम् अधोलिखितानां पदानां द्वितीयाविभक्तेः रूपाणि लिखन्तु अवगच्छन्तु च — कर्तरी – ...............
कर्तरीम्
२. उदाहरणानुसारम् अधोलिखितानां पदानां द्वितीयाविभक्तेः रूपाणि लिखन्तु अवगच्छन्तु च — पुष्पाणि – ...............
पुष्पाणि
२. उदाहरणानुसारम् अधोलिखितानां पदानां द्वितीयाविभक्तेः रूपाणि लिखन्तु अवगच्छन्तु च — गोलदीपौ – ...............
गोलदीपौ
२. उदाहरणानुसारम् अधोलिखितानां पदानां द्वितीयाविभक्तेः रूपाणि लिखन्तु अवगच्छन्तु च — पत्रिकाः – ...............
पत्रिकाः
२. उदाहरणानुसारम् अधोलिखितानां पदानां द्वितीयाविभक्तेः रूपाणि लिखन्तु अवगच्छन्तु च — अङ्कन्यौ – ...............
अङ्कन्यौ
२. उदाहरणानुसारम् अधोलिखितानां पदानां द्वितीयाविभक्तेः रूपाणि लिखन्तु अवगच्छन्तु च — पुस्तकानि – ...............
पुस्तकानि
२. उदाहरणानुसारम् अधोलिखितानां पदानां द्वितीयाविभक्तेः रूपाणि लिखन्तु अवगच्छन्तु च — हस्तः – ...............
हस्तम्
२. उदाहरणानुसारम् अधोलिखितानां पदानां द्वितीयाविभक्तेः रूपाणि लिखन्तु अवगच्छन्तु च — पेटिका – ...............
पेटिकाम्
२. उदाहरणानुसारम् अधोलिखितानां पदानां द्वितीयाविभक्तेः रूपाणि लिखन्तु अवगच्छन्तु च — सम्मार्जन्यः – ...............
सम्मार्जनीः
२. उदाहरणानुसारम् अधोलिखितानां पदानां द्वितीयाविभक्तेः रूपाणि लिखन्तु अवगच्छन्तु च — वनानि – ...............
वनानि
२. उदाहरणानुसारम् अधोलिखितानां पदानां द्वितीयाविभक्तेः रूपाणि लिखन्तु अवगच्छन्तु च — अहम् – ...............
माम्
२. उदाहरणानुसारम् अधोलिखितानां पदानां द्वितीयाविभक्तेः रूपाणि लिखन्तु अवगच्छन्तु च — यूयम् – ...............
युष्मान्
२. उदाहरणानुसारम् अधोलिखितानां पदानां द्वितीयाविभक्तेः रूपाणि लिखन्तु अवगच्छन्तु च — द्रोणी – ...............
द्रोणीम्
२. उदाहरणानुसारम् अधोलिखितानां पदानां द्वितीयाविभक्तेः रूपाणि लिखन्तु अवगच्छन्तु च — त्वम् – ...............
त्वाम्
२. उदाहरणानुसारम् अधोलिखितानां पदानां द्वितीयाविभक्तेः रूपाणि लिखन्तु अवगच्छन्तु च — युवाम् – ...............
युवाम्
२. उदाहरणानुसारम् अधोलिखितानां पदानां द्वितीयाविभक्तेः रूपाणि लिखन्तु अवगच्छन्तु च — आवाम् – ...............
आवाम्
२. उदाहरणानुसारम् अधोलिखितानां पदानां द्वितीयाविभक्तेः रूपाणि लिखन्तु अवगच्छन्तु च — भगिनी – ...............
भगिनीम्
२. उदाहरणानुसारम् अधोलिखितानां पदानां द्वितीयाविभक्तेः रूपाणि लिखन्तु अवगच्छन्तु च — सः – ...............
तम्
परियोजनाकार्यम्
१. पाठे दर्शितानां चित्राणाम् अनुसारं द्वितीयाविभक्तेः प्रयोगं कृत्वा दश वाक्यानि रचयन्तु।
अहं दश वाक्यानि रचयामि - १. अहं भिक्षुकं पश्यामि। २. सः धनिकं वदति। ३. धनिकः भिक्षुकं बोधयति। ४. भिक्षुकः इष्टकाः वहति। ५. सः द्विचक्रिकां चालयन्तं जनं पश्यति। ६. अहं पुस्तकं पठामि। ७. बालकः मातरं पृच्छति। ८. माता पुत्रं कथां श्रावयति। ९. अहं विद्यालयं गच्छामि। १०. वयं गुरुं नमामः।
२. द्वितीयाविभक्तेः आधारेण स्वदिनचर्यायाः विषये दश वाक्यानि लिखन्तु।
मम दिनचर्या - १. अहं प्रातः सूर्यं नमामि। २. अहं दन्तधावनं करोमि। ३. अहं मातरं पितरं च नमस्करोमि। ४. अहं पुस्तकं पठामि। ५. अहं विद्यालयं गच्छामि। ६. अहं मित्राणि मिलामि। ७. अहं पाठं शृणोमि। ८. अहं लेखनीं गृह्णामि। ९. अहं जलं पिबामि। १०. रात्रौ अहं गृहं प्रत्यागच्छामि।
३. किं भवन्तः एवरेस्ट-पर्वतारोहिणीम् अणिमा-सिन्हां जानन्ति ? तस्याः विषये अन्वेषणं कृत्वा स्वभाषया दशवाक्यैः निबन्धं लिखन्तु।
अणिमा सिन्हा भारतस्य प्रसिद्धा पर्वतारोहिणी अस्ति। सा उत्तरप्रदेशस्य निवासिनी। एकस्मिन् रेल-दुर्घटने सा स्वं पादम् अत्यजत् तथापि सा साहसं न अत्यजत्। कृत्रिमपादेन सा एवरेस्ट-शिखरम् आरोहत्। सा एवरेस्ट-आरोहणं कुर्वती प्रथमा दिव्याङ्गा महिला अस्ति। तस्याः जीवने परिश्रमः धैर्यं च स्पष्टं दृश्यते। सा कथयति परिश्रमेण एव सफलता लभ्यते इति। सा अनेकान् पुरस्कारान् प्राप्तवती। सा युवभ्यः प्रेरणास्रोतः अस्ति। अस्माभिः तस्याः जीवनात् आलस्यं त्यक्त्वा उद्यमः करणीयः इति शिक्षणीयम्।