CBSE Class 8 — Notes, Chapters & Practice Quizzes
Every Class 8 chapter, made friendly — notes with pictures, key words, and a quiz for each chapter.
10 questions · instant score · weak-chapter diagnosis

Students preparing for CBSE Class 8 Annual Assessment
View allChapter 12: सम्यग्वर्णप्रयोगेण ब्रह्मलोके महीयतेClass 8 Sanskrit — summary, notes, extra questions & NCERT solutions
The story in short
यह पाठ शुद्ध उच्चारण और सम्यक् वर्ण-प्रयोग के महत्त्व को दर्शाता है। आरम्भ में एक रोचक कथा है — देवों के राजा इन्द्र और असुरों के राजा वृत्रासुर के बीच वैर था। वृत्रासुर ने इन्द्र को जीतने के लिए "इन्द्रशत्रुर्वर्धस्व" मन्त्र से यज्ञ कराया, पर ऋत्विजों ने स्वर बदल दिया, जिससे अर्थ बदल गया और परिणामस्वरूप वृत्रासुर के स्थान पर इन्द्र का बल बढ़ गया और इन्द्र ने वृत्रासुर को मार दिया। यह कथा एक वर्ण/स्वर के दोष से समूचे अर्थ के बदल जाने को दर्शाती है। श्लोकों में उदाहरण दिए गए हैं — स्वजन (बन्धु) बनाम श्वजन (कुत्ता), सकल (पूर्ण) बनाम शकल (टुकड़ा), सकृत् (एक बार) बनाम शकृत् (मल)। बाघिन जैसे अपने शिशु को दाँतों से न तो काटती है न गिरने देती है, वैसे ही वर्णों का उच्चारण न अति कठोर हो न अति शिथिल। उत्तम पाठक के छह गुण (माधुर्य, अक्षर-स्पष्टता, पदच्छेद, सुस्वर, धैर्य, लय) और छह दोष (गीती, शीघ्री, शिरःकम्पी आदि) भी बताए गए हैं। साथ ही छह वेदांगों का परिचय दिया गया है।
Characters & key ideas
Extra questions & answers (board-style)
१. पाठे विद्यमानानां श्लोकानाम् उच्चारणं स्मरणं लेखनं च कुरुत।
२. अधोलिखितानां प्रश्नानाम् एकपदेन उत्तराणि लिखत—
३. अधोलिखितानां प्रश्नानाम् पूर्णवाक्येन उत्तराणि लिखत—
४. अधोलिखितानि लक्षणानि पाठकस्य गुणाः वा दोषाः वा इति विभजत—
५. श्लोकानुसारं रिक्तस्थानानि उचितैः शब्दैः पूरयत—
६. अधोलिखितानि वाक्यानि सत्यम् वा असत्यम् वा इति लिखत—
परियोजनाकार्यम्
Explore interactively
Keyboard: ← → to move · Space to flip
Practice quiz · सम्यग्वर्णप्रयोगेण ब्रह्मलोके महीयते
Score on this chapter, climb the leaderboard, and get an AI diagnosis of your mistakes.
Dual AI-verified questions Real exam pattern 1 free quiz, then ₹9 per quiz — or all at once for up to 30% less
सम्यग्वर्णप्रयोगेण ब्रह्मलोके महीयते
Start hereInstant score, answer review and weak-topic diagnosis


