CBSE · NCERT syllabus

CBSE Class 6 — Notes, Chapters & Practice Quizzes

Every Class 6 chapter, made friendly — notes with pictures, key words, and a quiz for each chapter.

6 subjects 70 chapters 73 practice quizzes NCERT syllabus
47 quiz attempts so far Dual AI-verified questions 10 quizzes free, then ₹9 per quiz

10 questions · instant score · weak-chapter diagnosis

Class 6 students learning
01 Choose a chapter02 Revise key ideas03 Test recall

Students preparing for CBSE Class 6 Annual Assessment

View all
Sanskrit · 16 chapters
Summary, key terms, extra questions with answers and a practice quiz with AI diagnosis for each.

Chapter 12: त्वम् आपणं गच्छClass 6 Sanskrit — summary, notes, extra questions & NCERT solutions

Try one from this chapter
माता राकेश को कहाँ भेजती है?

The story in short

यह पाठ संवाद-शैली में बाजार (आपण/विपणि) जाने तथा खरीदारी करने की संस्कृत-शैली सिखाता है। माता राकेश को आपण (बाजार) से वस्तुएँ लाने भेजती है तथा नामावली (सूची) देती है। राकेश आपणिक (दुकानदार) से मूँग, गुड़, सरसों, शर्करा (चीनी), द्विदल (दाल) आदि खरीदता है, उनका मूल्य गिनता है तथा शेष धन (अवशिष्ट) वापस लेता है। पाठ चॉकलेट के अधिक सेवन की हानि तथा सड़क पर सावधानी से चलने का सन्देश भी देता है। पाठ का मुख्य व्याकरण-बिन्दु लोट्-लकार (आज्ञा/प्रार्थना) है। लोट्-लकार क्रिया का भाव (mood) सूचक है तथा आज्ञा-प्रार्थना के अर्थ में प्रयुक्त होता है — जैसे पठतु, पठ, पठानि (पठ्-धातु के लोट्-रूप)। पाठ अनेक प्रसिद्ध सुभाषितों (काले वर्षतु पर्जन्यः; सर्वे भवन्तु सुखिनः आदि) में लोट्-लकार के प्रयोग दिखाता है। चिह्न (? ! । ,) के प्रयोग का अभ्यास भी कराया गया है।

The story in 6 beats

  1. 1अम्बा राकेशं आपणं गन्तुं वदति और वस्तूनां नामावली तथा धनं ददाति।
  2. 2राकेशः चाकलेहं अपि इच्छति, परन्तु अम्बा अधिक-खादनस्य हानिं कथयति।
  3. 3अम्बा मार्गे यानानां गतिं पश्यितुं सावधानं पारं गन्तुं च आदेशं ददाति।
  4. 4राकेशः आपणिकाय नामावलीं दर्शयति और अपेक्षितानि वस्तूनि याचते।
  5. 5आपणिकः सर्वाणि वस्तूनि ददाति, मूल्यम् गणयति, लेखनीं चाकलेहं च अपि योजयति।
  6. 6राकेशः धनं दत्त्वा अवशिष्टं गृह्णाति, धन्यवादं वदति, अनि आपणिकः पुनरागमनं वदति।
बाजार-संवाद (आपण/विपणि)लोट्-लकार (आज्ञा/प्रार्थना)क्रय-विक्रय तथा मूल्य-गणनासुभाषितों में लोट्-लकारविराम-चिह्नों का प्रयोग

Characters & key ideas

आपणम्/विपणिम्बाजार; वस्तु-विक्रय का स्थान।
लोट्-लकारःआज्ञा अथवा प्रार्थना का सूचक लकार; क्रिया का भाव (mood) बताता है।
नामावलीसूची; खरीदी जाने वाली वस्तुओं की सूची।
अवशिष्टम्शेष भाग; खरीदारी के बाद बचा हुआ धन।
स्यूतम्थैला; सामान रखने का।
लोट्-प्रत्ययाःपठतु/पठताम्/पठन्तु (प्रथम.), पठ/पठतम्/पठत (मध्यम.), पठानि/पठाव/पठाम (उत्तम.)।

Word meanings · शब्दार्थ

कार्यालयात्
दफ्तर से
विलम्बेन
देरी से
आपणं
बाज़ार को
वस्तूनि
सामान, चीजें
नामावली
सूची
स्यूतम्
थैला
स्वीकरवाणि
ले लूँ
हानिकरं
हानि पहुँचाने वाला
यानानां गतिं
गाड़ियों की चाल
महोदय
श्रद्धेय महाशय
आहत्य
कुल मिलाकर
अवशिष्टम्
बाकी बचा हुआ

Extra questions & answers (board-style)

वयम् अभ्यासं कुर्मः

परियोजनाकार्यम्

Explore interactively

Key-term flashcards
Flip cards · mark known · keyboard ← → and Space
6 cards
Term1 / 6
आपणम्/विपणिम्
Tap to reveal
Meaning1 / 6
बाजार; वस्तु-विक्रय का स्थान।
Tap to flip back
Tap card to flip

Keyboard: ← → to move · Space to flip

Practice quiz · त्वम् आपणं गच्छ

Score on this chapter, climb the leaderboard, and get an AI diagnosis of your mistakes.

Dual AI-verified questions Real exam pattern 1 free quiz, then ₹9 per quiz — or all at once for up to 30% less

#1

त्वम् आपणं गच्छ

Start here
Sanskrit 10 Qs · ~10 min

Instant score, answer review and weak-topic diagnosis